Γ.Α.Κ. - Αρχεία Νομού Κέρκυρας
Αλίκη Νικηφόρου, Τα διαβατήρια του 19ου αι. των Αρχείων της Κέρκυρας (1800-1870)
Κέρκυρα 2003
344 σ.

Από το ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ για την έκδοση

Η διοικητική πρακτική που εγκαινιάζεται από την περίοδο της Επτανήσου Πολιτείας και συνεχίζεται έως και το τέλος της Αγγλικής περιόδου στα Επτάνησα (1803-1864), της κατάθεσης των ταξιδιωτικών εγγράφων στην Αστυνομία αμέσως μετά την άφιξη και την έκδοση νέων κατά την αναχώρηση είτε από τις αρμόδιες προξενικές αρχές για τους ξένους υπηκόους είτε από την ιόνια διοίκηση για τους Ιόνιους, προίκισε τα Αρχεία της Κέρκυρας με 11.300 περίπου ταξιδιωτικά έγγραφα, προσωπικά διαβατήρια στη μεγάλη τους πλειοψηφία. Ο αριθμός τους θα ήταν πολύ μεγαλύτερος εάν το αρχείο της Εκτελεστικής Αστυνομίας, απ' όπου προέρχονται, δεν είχε υποστεί εκκαθάριση προκειμένου να παραδοθεί στα Αρχεία το 1866, εφόσον από τα σχετικά κατάστιχα των αναχωρήσεων και αφίξεων της ίδιας περιόδου ο αριθμός τόσο των αφίξεων, όσο και των αναχωρήσεων είναι πολύ μεγαλύτερος.

Το υλικό ταξινομήθηκε κατά κράτος προέλευσης, είδος ταξιδιωτικού εγγράφου, αρχή και ημερομηνία έκδοσης. Όταν ολοκληρώθηκε η ταξινόμηση του υλικού τα έγγραφα κωδικοποιήθηκαν με αύξοντα αριθμό, εφόσον ο λυτός χαρακτήρας των εγγράφων εμπεριείχε τον κίνδυνο της διατάραξης της ταξινόμησης. Κατά ιεραρχική τάξη ταξινομήθηκαν εσωτερικά και οι αρχές που εξέδωσαν τα έγγραφα, ενώ όταν η αρχή έκδοσης διέφερε από την αρχή εξαπόλυσης του εγγράφου, η δεύτερη σημειώθηκε μέσα σε αγκύλες.

Αναγκαίος θεωρήθηκε και ο κατάλογος των κατόχων των ταξιδιωτικών εγγράφων, στον οποίο σημειώθηκαν εκτός από τα στοιχεία του κάθε κατόχου και τα πρόσωπα που τυχόν συνόδευε, καθώς και ο βαθμός συγγένειας ή σχέσης που υπήρχε ανάμεσά τους, εφόσον δηλωνόταν. Ο κωδικός κάθε εγγράφου που σημειώθηκε στον κατάλογο των κατόχων, συνδέει τον Κατάλογο με το Ευρετήριο του υλικού από την άποψη ότι με τον κωδικό μπορεί να προσδιοριστεί από το ευρετήριο, όπου παρατίθενται με αύξουσα σειρά ο χρόνος έκδοσης, το κράτος παραγωγής του εγγράφου, ο τόπος στον οποίο είχε εκδώσει το έγγραφο και, τέλος, το είδος του εγγράφου. Είναι επομένως δυνατόν να προσεγγιστεί εκτός από το χρόνο μετακίνησης, η εθνικότητα του ταξιδιώτη, ο τόπος στον οποίο εκδόθηκε το ταξιδιωτικό έγγραφο, η αρχή έκδοσής του καθώς και η διάρκεια του ταξιδιού του, (ταξίδια μιας σύντομης μετακίνησης ή μεγαλύτερης διάρκειας- διαβατήριο, πάσο κ.λπ.).

Είναι προφανής η σημασία των στοιχείων των ταξιδιωτικών εγγράφων για τη διερεύνηση μιας μεγάλης σειράς ερωτημάτων που αφορούν στην ιστορία αλλά και όλες τις συναφείς ανθρωπιστικές επιστήμες που ασχολούνται με τον ιόνιο χώρο το δέκατο ένατο αιώνα. Το σημαντικότερο όμως ίσως είναι ότι το συγκεκριμένο αρχειακό υλικό χαρακτηρίζεται από σπανιότητα, εφόσον σε ελάχιστα Αρχεία της Ευρώπης έχει διασωθεί πολύ μικρός αριθμός ταξιδιωτικών εγγράφων (διασώζονται κυρίως τα κατάστιχα καταχώρισης αναχωρήσεων και αφίξεων στα αρχεία των κατά τόπου Αστυνομιών και διοικήσεων). Επιπλέον, πρόκειται για υλικό που προσεγγίζει το μεμονωμένο άτομο, τον απλό πολίτη, γεγονός που δεν συμβαίνει συνήθως στις διοικητικές σειρές των κρατικών Αρχείων.

Το φωτογραφικό υλικό συνδέεται είτε με την εξέλιξη των προσωπικών διαβατηρίων στον ιόνιο χώρο, είτε με την αντίστοιχη διοικητική πρακτική σε πολλά από τα κράτη που εκπροσωπούνται στο υλικό με το ταξιδιωτικό έγγραφο (περίπου 32 κράτη) είτε με επώνυμους κατόχους (πολιτικούς, πανεπιστημιακούς, επαναστάτες, λογοτέχνες κ.ά.) είτε με μια σειρά αντιπροσωπευτικών σφραγίδων της ιόνιας διοίκησης (1800-1870), των προξενικών αρχών στον ιόνιο χώρο, των αστυνομικών αρχών που θεωρούσαν τα διαβατήρια σε διάφορα μέρη της Ευρώπης ή τέλος των ξενοδοχείων που επίσης σφράγιζαν τα διαβατήρια των πελατών τους.